Жоба туралы
Жоба жетекшісі
.jpeg)
Султанов Ахметжан Акиевич
ветеринария ғылымдарының докторы, профессор
Scopus Author ID: 37021767500
Researcher ID: AAQ-9972-2020
ORCID: 0000-0003-4590-5738
Өзектілігі
Аусыл жоғары жұқпалы аурулармен, тез таралуымен және мал шаруашылығы үшін елеулі залалмен сипатталатын ауыл шаруашылығы жануарларының аса қауіпті және экономикалық маңызы бар трансшекаралық жұқпалы ауруларының қатарына жатады. Аусылдың тұтануы өнiмдiлiктiң төмендеуiне, мал шаруашылығы өнiмдерiнiң iшкi және халықаралық саудасының шектелуiне алып келедi, сондай-ақ эпизоотияға қарсы iс-шараларды жүргiзуге едәуiр шығынды талап етедi. Орталық Азия елдеріндегі аусыл бойынша эпизоотиялық жағдай тұрақсыз күйінде қалып отыр, бұл вирустың түрлі типтік нұсқалары мен кіші түрлерінің белсенді айналымына, қарқынды көші-қон және сауда-экономикалық байланыстарға, сондай-ақ аусыл бойынша қолайсыз өңірлердің жақындығына негізделген. Қазақстан Республикасы үшiн аусыл вирусының шектес аумақтардан әкелiнуiнiң тұрақты қаупi сақталып отыр, бұл биологиялық қауiпсiздiк пен ветеринариялық қызметтiң жоғары деңгейiн қолдауды талап етедi. Аусыл вирусының маңызды ерекшелігі оның айқын антигендік және генетикалық вариабельділігі болып табылады. Табиғи және шаруашылық жағдайларда циркуляция процесінде вирус тұрақты өзгерістерге ұшырайды, бұл антигендік құрылымы бойынша айналымдағы далалық штаммдарға сәйкес келмейтін вакциналардың тиімділігінің төмендеуіне әкелуі мүмкін. Осыған байланысты вакциналық препараттарды қолдану үнемі жаңартуды және өндірістік вакциналық штаммдардың вирустың өзекті эпизоотиялық нұсқаларына антигендік сәйкестігін қатаң бақылауды талап етеді.
Орталық Азияда айналатын штаммдарға негізделген аусыл вирусына қарсы белсенділігі жойылған және тазартылған вакцинаны әзірлеу аурудың ерекше профилактикасының тиімділігін арттыруға бағытталған ғылыми және практикалық-бағдарланған міндет болып табылады. Тазартылған антигендік компоненттерді пайдалану вакциналық препараттардың иммуногенділігі мен қауіпсіздігін арттыруға, вакцинадан кейінгі асқыну қаупін азайтуға және сезімтал жануарларда қауырт қорғаныш иммунитетін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Осылайша, осы жобаны iске асыру өзектi және уақтылы болып табылады, өйткенi ол Қазақстан Республикасының эпизоотиялық қауiпсiздiгiн нығайтуға, аусылдың алдын алу жүйесiн жетiлдiруге және ел аумағында аурудың пайда болу және таралу қаупiн азайтуға бағытталған.
Мақсаты
Аусыл қоздырғышының 7 типтік нұсқасы және 70-тен астам кіші түрі бар, олар табиғатта айналым процесінде антигендік және генетикалық өзгерістерге ұшырайды. Осыған байланысты аурудың алдын алу және онымен күресу тәсiлдерi күрделенедi, өйткенi пайдаланылатын вакциналық препараттар өндiрiстiк вируспен вируленттiк вирустың үлгi нұсқасының ұқсастығына қатысты бақылауды талап етедi. Осыған байланысты жобаның мақсаты Орталық Азияда айналымда жүрген және Қазақстан Республикасының аумағына әкеліну қаупін төндіретін аусыл вирусына қарсы белсенділігі жойылған және тазартылған вакцина әзірлеу болып табылады.
Күтілетін және қол жеткізілген нәтижелер
Жобаны іске асыру барысында Орталық Азия елдерінде таралатын және Қазақстан Республикасының аумағына әкеліну қаупін төндіретін аусыл вирусына қарсы белсенділігі жойылған және тазартылған вакцина әзірленетін болады. Иммуногендігі мен қауіпсіздігі бар, сезімтал жануарларда қорғаныш иммунитетін қалыптастыруды қамтамасыз ететін вакцина препаратын алу күтілуде.
Әлеуетті пайдаланушылар үшін ақпарат
Жобаның нәтижелері аусылдың өзіндік профилактикасы жүйесін жетілдіруге, эпизоотиялық тәуекелдерді төмендетуге және Қазақстан Республикасының биологиялық және азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға ықпал ететін болады. Алынған ғылыми және практикалық деректер вакцинаны ветеринариялық практикаға одан әрi енгiзу және жануарлардың аса қауiптi жұқпалы ауруларының алдын алу саласында отандық биотехнологияларды дамыту кезiнде пайдаланылуы мүмкiн.
Зерттеу тобының мүшелері
1. Ибрагимов Примкул Шолпанкулович
в.ғ.д., профессор
Scopus Author ID: 57191537197
ORCID: 0000-0001-6720-3396
2. Садуакасова Меруерт Акберовна
PhD доктор
Scopus Author ID: 57197773524
ORCID: 0000-0001-9232-3824
3. Хизат Серік
Ветеринария ғылымдарының магистрі, PhD
Scopus Author ID: 57201876471
Researcher ID: MHH-9087-2025
ORCID: 0000-0002-3364-7228
4. Слямова Аяна Ерлановна
Магистр
Scopus Author ID: 55929080200
ORCID: 0000-0003-0739-9387
5. Құрбанқұл Нұргұл Нақыпбекқызы
Докторант
ORCID: 0009-0006-9411-6929
6. Нұрәділ Қыран
Студент