Жоба туралы
Жоба жетекшісі
Калыкова Асем Сериковна
PhD, қауымдастырылған профессор
Scopus Author ID: 56491387400
Web of Science Researcher ID: AAG-5794-2019
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-7699-4561
Өзектілігі
Қазіргі уақытқа дейін бал араларының ішек микробиомы пробиотиктердің көзі ретінде қолданылған жоқ. Осыған байланысты ұсынылып отырған жобаның жаңалығы жергілікті популяциядағы бал араларының асқазан-ішек жолындағы табиғи микробтық қауымдастықты NGS әдістерін қолдана отырып кешенді түрде зерттеуде болып табылады. Барлық осы әдістерді бір нысанға үйлесімді түрде қолдану микроорганизмдердің және олардың геномдарының алуан түрлілігін сипаттауға ғана емес, сонымен қатар республиканың әртүрлі өңірлеріндегі клиникалық тұрғыдан сау бал араларындағы микробтық қауымдастықтардың құрылымы туралы негізгі болжамдарды тексеруге мүмкіндік береді. Аталған жобаның нәтижелері ішек микрофлорасының бұзылуымен байланысты патологиялық жағдайлардың алдын алу, сондай-ақ әртүрлі этиологиядағы ауруларды емдеу бойынша ветеринариялық және медициналық қолданбалы тәжірибеде пайдаланылуы мүмкін.
Сонымен қатар, қазіргі таңда антибиотиктерге төзімділіктің кеңінен таралуына байланысты жалпы алаңдаушылық бар және барған сайын көбейіп келе жатқан деректер ішек микробиотасының антибиотиктерге төзімділікті қалыптастыруда шешуші рөл атқаратынын көрсетеді. Бал арасы маңызды тозаңдандырғыш болып табылады; бал арасының ішегіндегі антибиотикке төзімділік гендерінің жиілігі оның әлеуетті таратушы ретіндегі рөліне байланысты тек өз денсаулығына ғана емес, сонымен қатар адам мен жануарлар денсаулығына да қауіп төндіруі мүмкін, бұл қоғам назарын арттыра түсуде. Жуырдағы зерттеу нәтижелері бал арасының ішегі антибиотиктерге төзімділік гендерінің резервуары болып табылатынын көрсетеді, бұл, ықтимал, ара шаруашылығында антибиотиктерді қолдану тарихымен және қатты ластанған қоршаған ортадан гендердің горизонтальды тасымалдануымен байланысты. Антибиотиктерге төзімділік гендері бал арасының ішегінде жинақталып, патогендерге берілуі мүмкін, сондай-ақ тозаңдану, күтім жасау, әлеуметтік өзара әрекеттесу және басқа да процестер кезінде таралу әлеуетіне ие. Бал арасының ішек резистомын зерттеу антибиотиктерге төзімділік гендерінің бар-жоғын және таралуын анықтауға мүмкіндік береді, бұл ара отбасыларында антибиотиктерге төзімділіктің қалыптасуында микрофлораның маңызды рөлін айқындайды.
Мақсаты
Жобаның мақсаты - жоғары өнімді келесі буын секвенирлеуін және әртүрлі мақсаттарға арналған табиғи дәрілік заттарды (фармацевтикалық препараттарды) іздеуді қолдана отырып, Қазақстандағы бал араларының ас қорыту жүйесі мен резистомындағы микробтық қауымдастықтардың түрлік әртүрлілігін кешенді зерттеу.
Күтілетін және қол жеткізілген нәтижелер
Бал араларының микробиомасы мен резистомын жоғары өнімділіктегі секвенирлеу деректеріне (метагеномика және 16S рРНҚ NGS) негізделген кешенді талдау Қазақстандағы микробтық қауымдастықтардың таксономиялық құрамы, функционалдық әлеуеті және төзімділік генінің профилі туралы репрезентативті ақпарат береді деп күтілуде. Ара колонияларының аймақтық ерекшеліктері мен жағдайын көрсететін сипаттамалық микробиом мен резистом қолтаңбалары анықталып, бұрын халықаралық дерекқорлардан жарияланған метагеномиялық деректермен салыстырылады деп күтілуде.
Микроорганизмдердің түрлік құрамы, функционалдық жолдары және төзімділік гендері туралы алынған деректер бал араларының физиологиясы мен денсаулығындағы микробиомның рөлін тереңірек түсінуге ықпал етеді және табиғи фармакологиялық емдеудің әлеуетті кандидаттарын анықтауға ғылыми негіз болады. Зерттеу нәтижелері жаңа биологиялық белсенді және дәрілік өнімдерді әзірлеуде, сондай-ақ ара колонияларының денсаулығын сақтау бойынша практикалық ұсыныстарды тұжырымдау кезінде пайдаланылуы мүмкін. Жобаны сәтті іске асыру Қазақстан Республикасында ветеринариялық медицина, фармацевтикалық биотехнология және онымен байланысты жаратылыстану ғылымдары салаларындағы метагеномиялық және биоинформатикалық зерттеулерді дамытуға, сондай-ақ NGS және микробиомды талдау саласындағы мамандарды даярлауға ықпал етеді.
Әлеуетті пайдаланушылар үшін ақпарат
Қазақстандағы бал араларының микробиомасы мен резистомының метагеномикалық талдау нәтижелерін зерттеушілер микробтық қауымдастықтардың құрылымы мен функционалдық әлеуетін зерттеу, төзімділік гендерінің таралуын бағалау және салыстырмалы эволюциялық және филогенетикалық зерттеулер жүргізу үшін пайдалана алады. Халықаралық дерекқорларда (NCBI) тіркелген аннотацияланған нуклеотидтік тізбектер және оған ілеспе метадеректер оларды қайта пайдалануға және жаһандық метагеномиялық зерттеулерге интеграциялауға мүмкіндік береді.
Фармацевтикалық және биотехнологиялық ұйымдар үшін жоба деректері фармацевтикалық және басқа да табиғи дәрі-дәрмектерді әзірлеуде қолдануға болатын перспективалы микроорганизмдер мен гендерді анықтау және таңдау үшін негіз бола алады. Жоба бойынша жасалған практикалық ұсыныстарды ара шаруашылығы фермаларында ара колонияларының микробиомасын бақылау және олардың төзімділігі мен өнімділігін арттыру шараларын әзірлеу үшін пайдалануға болады.
Зерттеу тобының мүшелері
1. Касымбекова Шынар Николаевна
ветеринария ғылымдарының кандидаты
Scopus Author ID: 57202643050
Researcher ID Web of Science: AAF-7874-2021
ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2992-8817
2.Бименова Жанат Жолшыбайкызы
PhD, қауымдастырылған профессор м.а
Scopus Author ID: 57208345895
Researcher ID: ID: GRS-4515-2022S
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1660-8040
3. Орынбек Әйгерім Сенбекқызы
1-ші курс докторанты
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-7848-7918
4. Шералиева Жанар Есенгелдіқызы
Scopus Author ID: 58513927700
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-4437-1618